Fundusze aktywne vs. pasywne: Kiedy które podejście wygrywa?

Czym się różnią fundusze aktywne i pasywne?

• Fundusze aktywne są zarządzane przez profesjonalnych menedżerów, którzy podejmują decyzje inwestycyjne na podstawie analiz, prognoz i własnej wiedzy. Ich celem jest pobicie wybranego indeksu (benchmarku) i osiągnięcie „alfa”, czyli ponadprzeciętnych zysków.

• Fundusze pasywne (np. ETF-y, fundusze indeksowe) po prostu odwzorowują skład i wyniki wybranego indeksu rynkowego. Nie próbują przewidywać rynku, a ich główną zaletą są niskie koszty zarządzania i przejrzystość.

Długoterminowe wyniki: kto wygrywa?

Dane z ostatnich lat są jednoznaczne: w długim terminie większość funduszy aktywnych przegrywa z funduszami pasywnymi. Według raportów Morningstar, tylko 14–29% aktywnych funduszy pokonało swoje pasywne odpowiedniki w ciągu ostatniej dekady, a w segmencie amerykańskich akcji dużych spółek ten odsetek spada nawet do 3,5%.

Dlaczego tak się dzieje?

• Wyższe opłaty za zarządzanie w funduszach aktywnych obniżają realne stopy zwrotu.

• Trudność w regularnym „pobijaniu rynku” – nawet najlepsi menedżerowie mają problem z utrzymaniem przewagi przez wiele lat.

• Zmienność i błędy w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, szczególnie w bardzo konkurencyjnych i efektywnych segmentach rynku, takich jak amerykańskie blue chips.

Kiedy fundusze aktywne mają przewagę?

Mimo słabych długoterminowych statystyk, fundusze aktywne mogą wygrywać w określonych warunkach:

• Rynki obligacji (fixed income): W 2023 i 2024 roku aż 2/3 aktywnych funduszy obligacyjnych pobiło pasywne odpowiedniki, szczególnie w segmentach o większej zmienności i możliwościach selekcji (np. obligacje korporacyjne).

• Rynki mało efektywne lub niszowe: Aktywne zarządzanie może przynosić przewagę na rynkach wschodzących, w sektorach niszowych czy wśród małych i średnich spółek, gdzie dostęp do informacji jest ograniczony, a wyceny mniej przewidywalne.

• Okresy wysokiej zmienności: Aktywni menedżerowie mogą szybciej reagować na zmiany rynkowe, unikać najgorszych sektorów czy podnosić poziom gotówki w portfelu. Jednak nie zawsze przekłada się to na lepsze wyniki – w 2025 roku, mimo spadków na rynkach, wiele aktywnych funduszy zanotowało większe straty niż pasywne odpowiedniki.

• Możliwość ochrony kapitału: Aktywni zarządzający mogą próbować ograniczać straty w bessie, choć praktyka pokazuje, że nie zawsze im się to udaje.

Kiedy lepiej wybrać fundusze pasywne?

• Rynki rozwinięte, duże spółki: W segmencie amerykańskich akcji dużych firm pasywne fundusze niemal zawsze wygrywają z aktywnymi – rynek jest bardzo efektywny, a przewaga informacji minimalna.

• Długoterminowe inwestowanie: Niskie koszty, brak ryzyka błędów zarządzających i przewidywalność wyników sprawiają, że pasywne fundusze są idealne dla inwestorów budujących kapitał na lata.

• Niższe opłaty i prostota: Pasywne strategie mają niższe opłaty za zarządzanie, co w długim terminie przekłada się na wyższe zyski netto.

Koszty mają znaczenie

Jednym z kluczowych czynników przewagi funduszy pasywnych są znacznie niższe opłaty za zarządzanie. Wysokie koszty aktywnego zarządzania często „zjadają” potencjalne nadwyżki nad rynkiem. Dlatego nawet jeśli aktywny fundusz osiąga lepsze wyniki brutto, po uwzględnieniu opłat jego przewaga może zniknąć.

Przyszłość: modele hybrydowe i aktywne ETF-y

Coraz częściej pojawiają się aktywnie zarządzane ETF-y, które łączą elastyczność aktywnego podejścia z niższymi kosztami i przejrzystością funduszy pasywnych. To odpowiedź na rosnącą presję na obniżanie opłat i potrzebę elastyczności w zmiennych czasach.

Podsumowanie

Nie ma jednej, uniwersalnej odpowiedzi na pytanie, które podejście jest lepsze. Fundusze pasywne zwykle wygrywają w długim terminie i na efektywnych rynkach, głównie dzięki niższym kosztom i przewidywalności wyników. Fundusze aktywne mogą jednak sprawdzić się lepiej w segmentach mniej efektywnych, na rynkach obligacji i w okresach dużej zmienności – pod warunkiem, że zarządzający potrafią skutecznie wykorzystać swoją przewagę. Kluczem jest świadomy wybór, dywersyfikacja i regularna analiza wyników oraz kosztów inwestycji.